8

٨

فَاَهْلَكْنَا اَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشًا وَمَضى مَثَلُ الْاَوَّلينَ

(8) fe ehlekna eşedde minhüm batşev ve meda meselül evvelin
Biz onlardan daha zorba olanları da helak ettik evvelkilerin misali geçti

1. fe : o zaman, bu sebeple
2. ehleknâ : helâk ettik
3. eşedde : daha şiddetli, daha güçlü
4. min-hum : onlardan
5. batşen : şiddetle yakalayarak, intikam alarak
6. ve medâ : ve oldu geçti
7. meselu : mesele, örnek, durum
8. el evvelîne : evvelkiler, öncekiler

فَأَهْلَكْنَا biz helak ettikأَشَدَّ daha çetin olanlarıمِنْهُمْ onlardanبَطْشًا kuvvet itibarı ileوَمَضَى daha evvel geçmiştirمَثَلُmisaliالْأَوَّلِينَ öncekilerin


AÇIKLAMA

“Ha, mim. Apaçık kitaba andolsun ki…” “Ha, mim”den maksadın ne olduğu yukarıda geçmiştir. Allah Tealâ mana ve lafızları apaçık, hidayet yolunu ve insanların dünya ve ahirette muhtaç oldukları her şeyi gösteren Kur’an’ın bizzat kendisine yemin etmektedir, “…anlayıp, düşünmeniz için onu Arapça bir Kur’an kıldık.” Yani şüphesiz biz, bu Kur’an’ı, insanların aralarında anlaşmaları için dillerin en fasihi olan, Arap lisanıyla, Arap di­liyle indirdik. Ey Araplar! Anlamanız ve manalarını düşünmeniz için, onu apaçık fasih Arap diliyle indirdik. Nitekim diğer bir ayette şöyle buyurulmuştur: “Apaçık Arap diliyle.” (Şuara, 26/195). Ayetteki “lealle” Arap dilin­de temenni ve terecci (ummak) ifade eder ki işlerin neticelerini bilen Allah hakkında bu manada kullanılması uygun olmaz. Razî ve başkalarının da zikrettiği gibi buradaki murat şudur: Manalarını düşünesiniz ve hükümle­rini kavrayasınız diye bu kitabı Arapça bir Kur’an olarak indirdik. Bu, Kuranın yer yüzündeki durumudur. Gökteki durumuna gelince; yüce Al­lah şöyle buyurdu: “O, katımızda bulunan ana Kitapta (levh-i mahfuz’da) mevcut, yüce ve hikmetle dolu bir kitaptır.” Yani bizim yanımızda levh-i mahfuzdaki bu Kuranın kadri üstün, belagat, irşat ve diğer hususlarda şanı yüce, şeref ve mertebesi büyüktür. Üstün hikmet içerir. Lafzı ve nazmı muhkemdir. Kuranda asla bir karışıklık, ihtilâf ve tenakuz (çelişki) yok­tur. Nitekim Allah Tealâ şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz bu, korunmuş bir kitapta bulunan değerli bir Kur’an’dır. Ona ancak temizlenenler dokunabi­lir. O, alemlerin Rabbinden indirilmiştir.” (Vakıa, 56/77-80), “Hayır! Şüphe­siz bunlar (ayetler), değerli ve güvenilir katiplerin elleriyle (yazılıp) tertemiz kılınmış, yüce makamlara kaldırılmış mukaddes sahifelerde (yazılı) bir öğüttür. Dileyen ondan öğüt alır.” (Abese, 80/11-16).

“Siz, haddi aşan kimseler oldunuz diye, sizi Kur’anla uyarmaktan vaz mı geçelim?” Siz, israfa dalmış, Allah’a eş koşmakta ısrar eden bir topluluk oldunuz diye sizi korkutmayalım; size hatırlatma yapmadan, nasihat et­meden emir ve yasak koymadan Kur’an’ı sizden saklayalım mı? Bizim lü­tufkârlığımız ve size olan merhametimiz bunu yapmamıza manidir. Dolayı­sıyla aşırı da gitseniz, yüz de çevirseniz, sizi hayra ve hikmetli zikir olan Kur’an’a davet etmeyi terkedemeyiz. Bilakis, Allah’ın kader ve ilminde doğruyu bulacak olanlar hidayete ersinler; bedbahtların da aleyhine delil olsun diye biz bu Kur’an ile emretmeye devam ederiz.

Sonra Allah, Rasul’ünün (s.a.) kavminin yüz çevirmesinden dolayı mahzun olması üzerine, onu teselli edip şöyle buyurmuştur: “Daha önceki milletlere nice peygamberler göndermiştik.” Yani daha önceki ümmetlere ne kadar çok peygamber gönderdik, fakat bu ümmetler o peygamberleri ya­lanladılar. Nitekim Allah Tealâ şöyle buyurdu: “Onlar, kendilerine gelen her peygamberi mutlaka alaya alırlardı.” Yani onlara gelen tüm peygamberleri yalanlayıp alaya almışlardır. İşte aynı şekilde senin kavmin de, se­ni yalanlayıp seninle alay etmektedirler. “Biz bunlardan daha zorba olan­ları da helak ettik. Nitekim öncekilerin misali geçmiştir.” Ya Muhammed! Biz, seni yalanlayan bu kavimden daha güçlü ve daha çetin bir kavmi he­lak edip yok ettik. Kur’an-ı Kerimde bunların zikri birçok defa geçti ve sen, onlar hakkında Allah’ın kanununu öğrendin. Ey insanlar! Siz de, pey­gamberlerini yalanlamaları sebebiyle onların akıbetini öğrenince, onlar gi­bi kötü durumlara düşmekten sakının. Ayette geçen “meselü’l-evvelin” ter­kibi “onların tavır ve tutumları veya onların cezası” anlamındadır. Nitekim bir başka ayette Allah Tealâ şöyle buyurmaktadır: “Onlar yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki, kendilerinden öncekilerin sonu nasıl olmuştur, görsün­ler. Öncekiler bunlardan daha çoktu, kuvvetçe ve yeryüzündeki eserleri ba­kımından da daha sağlam idiler. Fakat kazandıkları şeyler onlara asla fay­da vermemiştir.” (Mümin, 40/82). Veya ayette geçen “meselü” kelimesi “ibret” manasındadır. Yani biz, öncekilerin başlarına gelen felâketler, sonraki ya­lancıların başlarına da gelmesin diye öncekileri sonrakilere ibret yaptık Nitekim Allah Tealâ şöyle buyurmuştur: “Onları, sonradan gelenlerin geçmisi ve bir ibret örneği kıldık.” (Zuhruf, 43/56), “Allah’ın kulları hakkında süregelen adeti budur.” (Mümin, 40/85).